Dit land

Ter afsluiting van zomaar een mooie avond dit liedje. Met uiteraard uitleg.

 Ik kwam ´s avonds heel laat op 10 september 2001 in New York. De volgende ochtend wandelde ik met collega John Oomkes een ramp in. Na een bizarre en verwarrende dag, waarin we onverwacht vanuit telefooncellen een eerste vakantiedag hadden ingeruild voor een dag van naar eer en geweten als journalisten verslag doen van wat me maar wisten, kwamen we die avond laat uit op Washington Square, vanwaar je de schijnwerpers vanuit helikopters op wat inmiddels Ground Zero heette zag schijnen. Op het plein werd gezongen, door jonge mensen zittend op het plein, omdat er niets anders gedaan kon worden dan elkaar zittend zingend te vinden, omdat niemand nou eenmaal precies wist wat er daar even verderop onder die schijnwerpers gaande was.

Het enige wat zeker was, was dat het onbeschrijfelijk en onomkeer mis was. Vreselijk mis. Het was mij eerste echte avond in NYC en bizarder kon het nooit meer worden. Ik stond aan het randje van wereldgeschiedenis.

 Dat ik voor altijd van New York zal houden heeft veel te maken met die avond op Washington Square. Het plein zong het alternatieve Amerikaanse volkslied, Woody Guthrie's "This land is your land". Een lied over verbroedering en saamhorigheid - tegen klippen op. Die samenhorigheid was er ook, ook in de dagen die volgden.

 Ik ben daarna jaarlijks terug geweest naar de stad die ik in mijn hart had gesloten, en ik zeg eerlijk dat die samenhorigheid gauw is verdwenen. Het lied bleef.

 Een paar jaar later hoorde ik hem in vertaling van Jan Rot. Die versie kan niet zo dwars door mijn ziel snijden als toen dat lied gezongen in toevallige samenkomst op dat plein in de rafelranden van een verse wereldramp. 

Maar hij snijdt wel. Omdat Rot in vergelijkbaar oprechte eerlijkheid de samenhorigheid zoekt in een landje wat om tamelijk onbegrijpelijke redenen zo heel erg in verwarring is geraakt. Daarom dus.

Wim

En dan denk ik aan Wim. Die ik niet echt ken, maar wel heb meegemaakt, en die ik een mooi mens vind. En die dood gaat, heel binnenkort. En die ik van de week bezocht, half interviewend half gewoon kletsend over 'joh, wat gebeurt er in hemelsnaam met je?' - bij een kopje thee met koekjes, onszelf verbazend dat hij sinds een dag opeens niet meer kon lopen.

Er staat maandag een verhaal over in de krant, en als het goed gaat wat we hopen, maakt mijn collega Annemieke daar de aanvulling bij over Wims allerlaatste wens: morgen afscheid nemen van 39 jaar basisschoolleerlingen. Ik weet dat ik 90 procent van alle mooie droogkloterige herinneringen en alle, met pretogen uitgesproken anekdotes niet heb kunnen opschrijven, omdat dat de wetten van de journalistiek zijn.

Iemands zei dat het een mooi verhaal was. En de rest deel ik wel met mensen die hem beter kende dan ik. Ik koester wat hij met me deelde, bij die kopjes thee met koekjes. En ik bid dat hij morgen zijn laatste ding kan doen. En zo denk ik dus aan Wim. Dank je wel, Wim.

Puzzel

Komende woensdag houdt de Archeologische Dienst open dag in de Bakenesserkerk. Bezoekers kunnen meekijken met het onderzoek naar de opgravingen die een jaar geleden werden gedaan aan het Wilsonsplein. Ik zeg: 'Ga kijken!' En ik kan dat weten.
Haarlem is gezegend met een stadsarcheologe met een meer dan aanstekelijk enthousiasme: Anja van Zalinge. En haar medewerkers doen nauwelijks voor haar onder.
Afgelopen maandag liep ik een dagje als vrijwilliger met ze mee. ,,We gaan puzzelen en plakken!'', had Van Zalinge stralend beloofd. Ik had geen idee wat ik me daarbij voor moest stellen. Maandag werd het duidelijk. Op lange tafels lag een klein deel van de opgravingen van het Wilsonsplein - keurig gesorteerd op wat precies waar was gevonden. Scherven dus, duizenden aardewerken scherven.
Ik heb gepuzzeld en geplakt. Gepuzzeld aan tientallen puzzels, waarvan de verschillende puzzelstukjes allemaal door elkaar liggen en niemand weet in hoeverre ze compleet zijn. Ondertussen is er het besef dat de puzzel zelf uiteindelijk slechts weer een puzzelstukje is in het historische plaatje dat moet worden gelegd.
Ik heb gepuzzeld aan kannen, kruiken, borden en pispotten die tevoorschijn kwamen uit een tussen 1575 en 1600 gedempte gracht onder het plein. Aan het eind van de dag had ik één pot vrijwel compleet. Ik had mijn eigen, zelf herbouwde pot uit omstreeks 1600 in mijn handen. Het gevoel dat me toen bekroop, dat ik een stukje Haarlemse geschiedenis - hoe nietig ook - had gereconstrueerd, was in één woord: groots.

(Ook verschenen in de rubriek '60 Seconden'  in Haarlems Dagblad van 15 februari )

Nogal diep

Ik ga niet overdrijven,
er zat nauwelijks een seconde
tussen het gooien van de roos
en t moment dat die bloem de deksel
van je nieuwe onderkomen trof.
Het was geen film,
en er was ook geen slow motion.
Toch was me de diepte,
en vooral die afstand tussen mij
en jou in die kist daar ver beneden
tusen sneeuw en winterkou
onmetelijk groot,
peilloos
Pijnlijk peilloos.
Voor iemand die zo lichtvoetig was,
vond ik het nogal diep.
Het is een prachtig plekje trouwens,
waar je ligt.
Maar verdomme jongen,
vanuit daar zie je dat toch niet?

Niet weg

Jij ging niet weg.
Als jij wegging, kwam je minimaal nog drie keer terug.
Voor handschoenen, een telefoonnummer, een laatste ding om te regelen.
Je ging gewoon niet weg.
Je was daar de persoon niet voor.
Heb je soms: een moeilijke weggaander.
Tot mijn en veler vermaak.
Dus toen ik in de kerstweek, toen ik vrij was, hoorde
 dat collega's afscheid van je hadden genomen,
op je ziekbed
was ik verbaasd. Verdrietig en verbaasd.
Weg? Jij? Zonder terug te komen? Pfffft!
Ik heb je niet meer gezien, mooie man
Maar natuurlijk kwam je terug
Je plakte er nog wat leven aan.
Je ging niet weg, nog niet
En ik heb geglimlacht.
Ik heb gelachen.
Zie je wel...

Zaterdag kreeg ik verdomme dat telefoontje,
Van iemand die zei dat je nu echt weg bent.
Zonder terugkomen.
Dood enzo
Alsof ik snap wat dat betekent.
Jij echt weg?
Ik moet geloven dat t zo is.
Maar nee.
Ik laat je in mijn hart nog vele malen terugkomen.
Jij bent niet weg.
Jij gaat niet weg.
Daar ben je de persoon niet voor.